Darmagi, de uitdaging van Angelo Gaja met Cabernet Sauvignon in Barbaresco

Barbaresco is Nebbiolo-land. Dat is geen mening, dat is bijna een natuurwet in de Langhe. Net daarom blijft Darmagi zo’n fascinerend verhaal, het is een van de meest besproken keuzes uit de moderne Piemontese wijnbouw, Cabernet Sauvignon aanplanten in Barbaresco, op een plek waar je historisch vooral Nebbiolo verwacht.

Darmagi is dus veel meer dan “een wijn”. Het is een statement, een breuk met gewoonte, én tegelijk een heel rationele reactie op de realiteit van die tijd. In de jaren 70 was de internationale wijnmarkt simpelweg nog niet klaar om Barbaresco in al zijn nuance te lezen.

Nebbiolo als “marsmannetje” op de buitenlandse markt

Angelo Gaja vertelt hoe Nebbiolo toen vaak nergens op leek, althans niet in het referentiekader van het internationale publiek. Buiten Italië was de automatische vergelijking Bordeaux. En als je Nebbiolo langs die meetlat legt, krijg je commentaar dat vandaag bijna vreemd klinkt, “te licht van kleur”, “te tanninerijk”, “te weinig vol”.

Om even te kaderen: tannines zijn die structuurgevende stoffen uit schil en pit die je mond wat droger doen aanvoelen. Nebbiolo heeft daar van nature veel van, zeker jong.

De echte ambassadeurs in het buitenland waren toen vaak Italiaanse restaurants. Daar konden mensen Barbaresco leren kennen in de juiste context, aan tafel, met eten, met uitleg. Maar buiten die cirkel bleef Piemonte voor velen “een onbekende taal in een kamer vol mensen”, zoals Gaja het zelf omschrijft.

En precies daar ontstond de ingeving, Cabernet Sauvignon maken in Barbaresco. In die periode klonk dat bijna provocerend, en toch zat er een duidelijke strategie achter.

De “malinconia” na Engeland en de VS

Gaja herinnert zich een gevoel van melancholie wanneer hij terugkwam van reizen naar Engeland en de Verenigde Staten. Daar voelde hij enthousiasme en mogelijkheden. Eenmaal terug thuis botste hij op de taaie opdracht om de waarde van Piemontese wijnen buiten de niche van kenners duidelijk te maken.

Niet omdat de wijnen niet goed waren, wel omdat de markt nog geen taal had om ze snel te plaatsen.

Vader Giovanni Gaja, traditioneel tot in het bot

Het verhaal van Darmagi is ook een familieverhaal. Giovanni Gaja, Angelo’s vader, stond bekend om zijn rigoureuze, traditionele visie. Hij dronk praktisch alleen Barbaresco, zelden Barolo, nooit Bordeaux of Bourgogne.

Dus toen het idee kwam om Cabernet te planten, was zijn reactie logisch binnen die logica: waarom een ander druivenras introduceren dan Nebbiolo als “we al het beste van het beste hebben”?

Toch kwam er toestemming. Giovanni zag de vastberadenheid van zijn zoon en de ambitie om Barbaresco te laten schitteren. Maar hij koppelde er een voorwaarde aan, de aanplant moest gebeuren ver weg, buiten zijn zicht. Helemaal achteraan op het domein, “gewoon een experiment”.

Voor Angelo was dat het kantelpunt, het groene licht om Cabernet te planten.

Il Bricco, gekozen met analyse en symboliek

Dan bleef de vraag, waar zet je Cabernet in Barbaresco?

Gaja liet de bodems analyseren en stuurde de resultaten naar de universiteit van Bordeaux, met een heel directe vraag: welk perceel is het meest geschikt voor Cabernet Sauvignon?

Het antwoord wees naar een wijngaard in het hart van het dorp Barbaresco, op de heuvel Il Bricco. Symbolisch geladen, want dit was “de heuvel”, daar stond ook het huis van zijn vader.

De bodem wordt beschreven als leemachtig, met een goede aanwezigheid van zand en silt, matig alkalisch en met zeer veel totaal kalk. Op die plek stond een oude Nebbiolo-wijngaard, te oud om nog mee door te gaan. Ze was gerooid, de grond lag te rusten, klaar voor heraanplant zoals de traditie het voorschreef.

Alleen, die keer werd de traditie niet gevolgd.

Februari 1978, de aanplant van Cabernet in Barbaresco

In februari 1978, terwijl Giovanni de winterperiode in Sanremo doorbracht, werd de Cabernet Sauvignon aangeplant. Het perceel was 1,98 hectare, met een zuidexpositie en een stevige hellingsgraad van 30%.

De stokken kwamen uit Bordeaux en waren geënt op een onderstam die geschikt is voor kalkrijke bodems. Angelo Gaja gaf de uitvoering aan Gino Cavallo, de historische wijngaarddirecteur.

Cavallo was een Nebbiolo-man. Hij beleefde deze operatie als ketterij. Er botsten visies, korte snoei, groene oogst. Cabernet was zelfs “een variëteit die hij niet eens kon uitspreken”.

Wanneer Giovanni thuiskwam en de heraangeplante wijngaard zag, begreep hij meteen wat er gebeurd was. Zijn reactie werd legendarisch, hand op het voorhoofd, ogen naar de hemel, en één woord: “Darmagi”.

Wat betekent Darmagi?

In het Piemontese dialect betekent Darmagi “wat jammer!”, en het roept ook het Franse dommage op. Je hoort zelfs een echo van damage in het Engels. Die gelaagdheid past perfect bij een wijn die tegelijk een knipoog en een breekijzer was.

Angelo Gaja vertelt dat hij de naam uiteindelijk omarmde en ze gebruikte voor de eerste jaargang Darmagi Vino da Tavola 1982. Ook dat detail is betekenisvol, het was een vroege vorm van durf, een dialectnaam op een etiket, met ironie én affectie richting traditie.

Giovanni Gaja wou Darmagi nooit drinken. Hij hield van oudere wijnen, en Darmagi was voor hem nooit oud genoeg. Er kwam geen generatiebreuk, wel duidelijke teleurstelling, en met de tijd ook een soort zelfspot die deel werd van de identiteit van het domein.

Identiteit en stijl, een Cabernet met Piemontese ruggengraat

Doorheen de jaren werd Darmagi een wijn die gesprekken opent en deuren losmaakt. Hij wekt nieuwsgierigheid en leidt proevers richting Barbaresco en de Langhe.

Het interessantste is de stijlkeuze. Dit wordt niet neergezet als een klassieke Cabernet zoals Bordeaux, en ook niet als een “internationale” interpretatie die vooral op kracht mikt.
Het is Cabernet Sauvignon met een duidelijke Piemontese stempel.

De beschrijving is opvallend precies:

• tannines gespannen en fris, bijna zoals Nebbiolo
• een slanker mondgevoel
• zelden uitgesproken pyrazine-toetsen, dat zijn die typische “groenige” aroma’s die Cabernet soms kan geven (paprika, groene kruidigheid)
• geuren van rood fruit, braam, viooltje
• zoethout en kruiden zoals munt en tijm
• en ook aardse tonen, richting wortel en schors

Vanaf het begin werd gewerkt met lage opbrengsten, 30 tot 35 hl per hectare, om rijpheid en aromatische diepte te halen. Door de zuidexpositie en de hogere ligging krijgt de wijngaard de hele dag zon.

De wijngaard vandaag, kleine bessen, dikke schil, andere vinificatie

Cabernet Sauvignon vraagt hier specifieke aandacht. De trossen zijn klein, de bessen ook, met weinig pulp en een dikke schil. Dat helpt voor gezonde druiven en bepaalt de structuur van de wijn, maar het vraagt ook om een andere aanpak dan Nebbiolo.

Met extractie en maceratie moet je preciezer werken. Extractie is wat je uit schillen en pitten haalt tijdens de gisting, maceratie is de contacttijd met die schillen. Bij Cabernet met dikke schil kan dat snel intens worden, dus afstemming is cruciaal.

Volgens de familie Gaja zijn vooral de jaargangen met een goede temperatuurschommeling tussen dag en nachttemperaturen, zeker in de laatste 10 dagen van de rijping, de jaren die aroma en complexiteit het meest naar voren brengen.

Gaia, Rossana en Giovanni Gaja noemen Darmagi “de concrete belichaming” van de futuristische ideeën van hun vader. Een wijngaard buiten de lijntjes, “lastig en uitzonderlijk”, zoals degene die hem wou.

---

Snelle Q&A

Wanneer werd Cabernet Sauvignon in Barbaresco aangeplant voor Darmagi?
In februari 1978.

Hoe groot is de wijngaard?
1,98 hectare, met zuidexpositie en ongeveer 30% helling.

Waar ligt Il Bricco?
In het hart van het dorp Barbaresco, op de heuvel Il Bricco.

Wat betekent Darmagi?
“Wat jammer!” in het Piemontese dialect.

Is het een Cabernet in Bordeaux-stijl?
In het verhaal wordt het net getypeerd als een Cabernet met Piemontese spanning, slanker, frisser, met zelden uitgesproken groenige toetsen.


Bronnen en foto’s: Winemag